Peripesi Gary Phrael, yon etidyan avèg nan Inivèsite Leta Dayiti

Gary Phrael avèg, l ap viv ak yon gwoup zanmi l, pi fò ladan yo avèg tou. Chak jou li soti Kanaran 3 pou l ale nan Inivèsite leta avni kristòf. Li nan 3èm ane syans politik nan IERAH. Pakou a pa adapte ak sitiyasyon andikap li a, espas lekòl la pa adapte alewè kou yo. Gary pran anpil kou nan Pòtoprens, menm nan men moun ki sou brenzeng yo, men li kontinye lite paske li vle fini etid li, pou l okipe yon pòs k ap penmèt li pran desizyon pou l ka ede nan chanjman peyi a.

Gary fè konnen li pa t fèt tou avèg. Li soti nan deptaman nò, 6èm seksyon, komin Akildinò. Li pa t gentan konn papa l, manman l mouri lè l te gen 8 lane. Se yon matant li ki te aksepte okipe l. « Yon jou, pandan m al pran dlo, yon lòt timoun ki pi gran pase m tanmen fè kont avè m nan dlo a. Pandan m ap vire pou m pale avè l, li ban m yon sèl kout galon nan je m. M te gen 11 lane lè sa, je a pete sou plas. M ta pra l viv tankou yon bòy ak yon sèl grenn je a. Men, detanzantan kou a ap afekte lòt je a jouk mwen vin pèdi tout vizyon m. Mwen avèg nèt », se sa Gary rakonte ak anpil tristès nan vwa l.

Gary, yon avèg ki li ak ekri trè byen
Moun lakay Gary pa t janm rann yo kont si l vin avèg nèt, menm li menm li pa t pote twòp atansyon ak sa. Se nan lekòl li a, pwofesè a obsève jan l ap fè efò pou l wè sa ki ekri sou tablo a, epi l rele matant li pou l di l sa. Direksyon lekòl la mande l pou l kite lekòl la sou plas. Avèk tout lapenn sa koze, yon tonton l pran men l, li antre Pòtoprens avè l pou l ede l jwenn swen ki adapte ak sitiyasyon l lan. Li mete l nan sant Sen Vensan an. Se la Gary aprann li ak ekri nan yon fòma ki adpate ak sitiyasyon andikap li a.

Gary fè 2èm ane pou rive nan 9èm ane nan sant lan. Li te aprann «Bray» ki se yon metòd lekti ki fèt pou avèg yo. Yo li ak dwèt yo. Li aprann ekri sou òdinatè tou. Li tape tout sa l bezwen. Machin nan gen yon pwogram ki reponn ak tout kòmand li fè, sa vle di, li ka li pou Gary e di l chak sa l touche. Se sa ki pra l ede l reyisi tout klas li yo, pase nan egzamen ofisyèl e antre nan Inivèsite Leta a. Rive la, lè l ap konpoze, yo konn prepare egzamen an pou li an Bray oubyen yon moun li pou li, li reponn kesyon yo.

Lavi sakaje Gary anpil, men l pare anpil kou
Pa konn papa l te deja yon kou di, li vin pèdi manman e li te oblije al viv ak matant li. De grenn je l ki pou ride l chache lavi yo, li pèdi yo. Li pra l oblije vin pase tan nan yon sant kote yo pran swen moun andikape. 9èm sant li pase a pa kenbe l. Aprè sa, li pase anpil kalamite pou l jwenn yon ti kote pou l dòmi. Se nan fè demach pasi pala ak kèk zanmi l yo jwenn yon enstitisyon achte yon bout tè epi konstwi yon apatman nan kanaran pou yo. Gary pa gen moun k ap voye je sou li aprè matant li an ki jis okap. Li batay ak grangou, razè, e menm pran kou nan men zanmi l, yon kou ki te manke touye l.

Jou sa se dènye fwa l pèdi plis jou nan fakilte a. Se yon zanmi l ki te nan menm kay avè l ki antre yon boutèy nan vant li pandan yo te nan kont. Sa pase nan mwa desanm ane 2020 an. « Nou te gen yon diskisyon nan kay la, m pa konn si l te gen lide voye kou a, m jis rete m santi l foure boutèy la bò vant mwen. Yo kouri avè m lopital, m pase twa sewòm sou plas, m fè anpil jou nan koma ». 

Ambisyon Gary genyen ak rèv li ba l yon ogèy ki fè li pa renmen rate kou yo. Li fè gwo sakrifis pou l reyisi, men sa konn manke koute l tout vi l. Li di, anpil fwa li konn pèdi kou yo akoz li konn pa gen kòb machin pou l vin nan fakilte a ki mande l pou l depanse anviwon 400 goud pa semèn.« Bagay yo pa fasil ditou. M sonje lè m nan filo, m fè 3 jou san manje, m manke mouri. Lè sa a, m te bezwen reyisi, gen sakrifis m te oblje fè. Lè m gen ti kòb pou m ta manje, m oblije fè kòmsi vant mwen plen pou m ka achte bay elèv ki konn ap ede m etidye leson yo, fè letki pou mwen. »

Gary kontinye batay pou l reyalize rèv li
Nan inivèsite a, pa gen menm yon ranp pou moun ki andikape yo. Gary monte anpil mach eskalye pou l rive nan etaj kote l ap suiv kou a. Pou l monte, fò l jwenn yon moun ki monte avè l. Aprè kou a, fò l jwenn moun ki desann mach eskalye yo avè l. Anplis de sa, fòk li jwenn moun pou al mete l nan taksi. Egzèsis sa a yo parèt plis pase fatigan pou Gary. Men li reziste.

Anndan sal kou yo, Gary sèlman gen yon aparèy pou l anrejistre pwofesè yo depi nan koumansman jouk nan fen. Li izole nan kou a, tout deba k ap fèt, li jis ap tande. Okenn moun p ap mande Gary si l konprann sa k ap di yo epi li pa renmen pale. Pa gen bibliyotèk ak laboratwa ki adapte ak moun avèg. Sa vle di, pa gen liv ki an Bray, pa gen logisyèl ki ka ede l sou òdinatè yo anplis laboratwa lekòl li a pa menm an fonksyon. Gary ap etidye nan yon kondisyon ki vrèman difisil.

Li pa janm dekouraje paske li kwè nan yon demen miyò. Li rekonèt tout difikilte lavi an Ayiti mete sou wout moun e kouman administrasyon piblik la ap mal mache. L ap batay pou l vin bay bourad e ride Leta a amelyore nan fonksyonman l. Youn nan bagay ki priyorite Gary se jistis sosyal. Li panse fòk gen yon mwayen pou richès peyi a redistribiye pou sa gen ki twòp yo pèdi nan pa yo konsa sila yo ki pa gen ditou ka jwenn kichòy.