DECEMBER 9, 2022
  • DECEMBER 9, 2022
  • Chicago 12, Melborne City, USA
Sosyete

Vyolans konjigal, yon maleng k ap kangrennen nan sosyete ayisyèn nan

Nan fwaye yo, vyolans konjigal se yon pwoblèm konjwen yo fè fas avè l souvan lè yo pa rive jere ti pwoblèm yo konn genyen nan dyalòg. Mank respè youn pou lòt, entolerans fè pati kòz ki konn fè gen vyolans konjigal. Gen dispozisyon Lalwa pran kont move pratik sa nan sosyete a.

Vyolans konjigal se yon maleng k ap kangrennen nan sosyete ayisyèn nan. Selon sa nou li, vyolans se lè yon moun pa respekte limit li selon lalwa ak prensip ki etabli nan sosyete a, epi itilize fòs li pou franchi limit ak entegrite yon lòt. Vyolans konjigal la se yon fòm vyolans patikilye, se yon vyolans ki fèt nan koup ant de moun k ap viv ansanm. Sa vle di se yon vyolans mari fè sou madanm oubyen madanm fè sou mari l. Selon mèt Gamas Estimond, avoka nan bawo Pòdpè, vyolans konjigal la ka prezante sou plizyè fòm tankou vyolans fizik daprè lalwa ki konsidere kòm yon vwadfè, vyolans sikolojik ak vyolans seksyèl. Men vyolans ou plis jwenn nan fwaye yo, epi sosyete a plis louvri je sou li se vyolans fizik la.

Pa bò isit an Ayiti, vyolans fizik sou fanm nan fwaye yo plis frekan pase vyolans fanm fè sou gason. Daprè Lousse Mara Dolcin, yon jenn fanm k ap milite pou respè dwa fanm yo nan sosyete a, sistèm patriyaka a se youn nan kòz vyolans k ap fèt sou fanm nan fwaye yo. Kote gason an konsidere tèt li kòm chèf fanm nan epi ka fè l nenpòt bagay lè l pito.

Gen yon koup ki toujou ap fè eskandal, youn ap goumen ak lòt, nan yon katye nan Pòtoprens. Mari a eksplike sa k fè li toujou ap bat madanm li se paske dam nan pa tande l lè l pale ak li epi li renmen di l gwo mo. Madanm nan li menm fè konnen mari l ta sipoze pran prizon pou zafè bat fanm paske dèfwa se pa anyen li fè mesye a epi li leve men l sou li. Mari a vyolan anpil. Li di se de pitit li gen ak mari a ki poko gran ki fè li pa pati kite kay la deja. 

Sa lalwa di sou koze vyolans la?
Atik 254 kòd penal Ayisyen an kondane tout vyolans fizik yon moun kapab fè sou yon lòt. Pak "San José" 1969 la, yon konvansyon amerikèn sou zafè dwa moun deklare "entegrite fizik tout moun se yon bagay ki sakre", pèsonn pa gen dwa vyole l kèlkeswa relasyon an. Kòd sivil Ayisyen an, bò kote pa l, defini yon pwosedi patikilye lè gen vyolans nan fwaye konjigal la. Viktim nan kapab pote plent devan Dwayen tribinal premye enstans lan pou tranche sou pwoblèm nan, swa pou òdone divòs oubyen pou jwenn yon antant ant konjwen yo pou pwoteje timoun nan fanmi an. Selon gravite a tou, tankou si ta gen tantativ ki fèt pou mete fen nan lavi yon lòt, viktim nan ka al pote plent devan komisè gouvènman an, li menm ki kapab met aksyon piblik an mouvman kont agresè a.

Sosyete a pa konsidere menm jan vyolans fanm fè sou gason nan fwaye yo ak sa gason yo menm fè sou fi yo. Sa fè l difisil anpil pou w jwenn yon gason ki viktim vyolans nan men madanm li al pote plent. Menm tribinal yo pa gen menm konsiderasyon nan ka sa a, daprè mèt Estimond alòske lalwa fèt pou tout moun.

Andre, se yon gason ki sibi anpil vyolans nan men madanm li, jis li arive kite kay la aprè yon lè madanm nan te manke touye l." Yon lè nou te gen yon ti pwoblèm nan kay la, li tèlman renmen pale anpil epi m konnen l vyolan, lè m sot travay m pa rantre  touswit. M rantre lè m gen dòmi. Malgre li te kòmanse ta, lè m antre jou sa, li kòmanse joure. M pa reponn li. M wè l ap avanse ak yon boutèy nan men l. M pa okipe l,m panse se presyon li t ap bay. Li siveye m li banm kout boutèy la nan tèt. M tèlman bay san, m endispoze. Vwazinaj ki kouri lopital avè m", se sa Andre rakonte.

Katia, yon jenn dam 28 lane ki gen yon pitit fi 3 lane eksplike kòman li sibi anpil vyolans nan men mari l ki pran pòz jalou l alòske li gen plizyè fanm. Li di yon lè l soti mari a rele l di l li mèt tou ret kote l ye pase lè l vini l ap manke touye l. Li di kòm se pa t yon move bagay li t al fè, li vin nan kay la kanmèm. Mari an pa menm tann li eksplike sa l ta l regle, li ba l de kalòt aprè sa, li boule tout rad li. Katia di fwa sa, li pran desizyon pou l pa tounen nan kay la ankò. 

Lousse Mara Dolcin menm jan ak avoka Gamas Estimond kwè, òganizasyon fanm ak feminis yo jwe yon gran wòl nan akonpanye fanm ki sibi vyolans yo ak fè sansiblizasyon kont tout kalite vyolans sou fanm. Menmsi se pa yon pwoblèm ki ko rezoud men gen kèk ak amelyorasyon sou vyolans sou fanm yo an patikilye. Nan sans sa a, Lousse envite tout fanm, sa ki nan vi ap viv nan kay ak yon nèg ou pa pote plent lè yo sibi vyolans. Pinga yo pè pale pou yo ka jwenn akonpanyeman sou plan jiridik ak sikolojik. Lousse ankouraje otorite yo edike ti fi ak ti gason yon lòt fason nan peyi a pou ni fi ni gason respekte entegrite fizik youn lòt pou pratik sa ka redui nan sosyete a.

Nb : Andre ak Katia se 2 non nou prete viktim yo pou pwoteje idantite yo.